Trabzon yerel basın hakkında kısa bir özet. Trabzon 61medya haber sitesi olarak, Gazetecilerin Dünya gazeteciler gününü kutluyoruz.

Trabzon’da ilk matbaa 1869 yılında kuruldu. O yıllarda Trabzon şehrinde şehre tek matbaa hizmet verdi. Daha sonraki yıllarda Trabzon’da matbaa sayısı 10’a çıkarken birinci Cihan Savaşı sonrası özellikle Trabzon’un işgalinin ardından 1933 yılında şehirde yalnızca 4 matbaa kaldı. 1934'te faal olan matbaalar şunlardı: Yeniyol Matbaası,  İkbâl Matbaası,  Şark Matbaası, İstikbâl Matbaası. 193”teki gazeteleri ise şunlardır:

  • Trabzon Ticaret Odası Gazetesi,
  • Yeniyol Gazetesi ,
  • Matbuat Almanağı olan Reklâm Gazetesi. (İstanbul Kanaat Kütüphanesinde 1934 yılına  ait 193. sayısı vardır.) 

Trabzonda ilk kitap ne zaman basıldı ?

Trabzon'da ilk kitap basımı 1869 Trabzon Ortahisar Vilayet Matbaasında yayınlanmıştı. Öyle ki, Rusya'daki Türklere bile Trabzon'dan kitap gönderilmiştir. Hâlbuki: bugün Azerbaycan Türklerinde kitap ve okuma oranı değil Trabzon, Türkiye'den daha faaldir. Bu da bize gösteriyor ki, bir ülkenin kalkınmasını hep petrolsüzlüğe bağlamak hatadır. Çağımız Japonya'sı hiç petrol çıkmayan bir ülkedir. Fakat, ilim sayesinde ham petrolü işleyerek petrol ihraç eden ülkeler arasında süper bir devlet olmuştur. Fakat, Japonya'da sadece kadınlara hitabeden günlük “Asai Şimbun” adlı bir gazete çıkmaktadır. Okur- yazar oranı % 100'dür. İlim ve teknik, yani okumak zirvededir. Demek ki, kalkınmanın asıl itici gücü petrol değil, basındır. Yani matbaadır, kitap, defter, kalem, kütüphane, gazete, dergi, mecmua, ansiklopedi, radyo ve TV’dir. Yani, eğitim ve öğretimdir. Yani ilimdir. “Basın, eşittir biler” de sek daha doğru olur. Sonuç itibariyle esas olan budur. (Yazıcı, Trabzon Bâbı-ı Âlisi, 2008)

1885'ten itibaren Trabzon kitap - yayın faaliyeti gösteren Trabzonlu kitapçı Ahmed Hamdi BAŞMAN Bey çok meşhurdur, 50 civarında Trabzon basımı kitap, onun neşriyatıdır. 1861 ve 25 Ocak 1948 seneleri arasında yaşayan bu büyük zat hayatını Trabzon matbuatına vermişti, Bu da ayrı bir araştırma ve inceleme konusudur. Trabzon'da bulunmayan Onun neşriyatının kitapları İstanbul Seyfettin Özege katalogunda mevcuttur. (Eski harflerle basılmış Türkçe eserler katalogu, C, 5, İST. 1971-79) Şu ciddiyet ve gayrete bakınız ki burada olmayan kağıdı İstanbul ve Belçika'dan getirtiyordu, en çok ders kitaplarının temin nine önem vermiştir.

Demek ki: çıkarcı bir kitapçı değil, ülkenin kalkındırılmasına, halkın cehaletten kurtulmasına devlet safında ve aynı paralelde gönüllü gayret ediyordu. Hatta, Rumlara da hitap edebilmek için devletten izin alarak Serasi Matbaasında Rumca kitaplar bile basmıştır. Elimizdeki Osmanlıca bir haritada (“Resimli ve Haritalı Riyazi Osmanlı Coğrafyası” adlı ve 1912 baskılı kitaptan alınmıştır) Trabzon'un İstanbul'la, İstanbul'un bütün Dünya ile irtibatı vardır. Bu tarihe kadar Trabzon yerel basınını oluşturan gazete ve dergilerin sayısı 20’ye yaklaşıyor. Envarı Vicdan, Kehkeşan, Şeptap, Sebab gibi edebi mecmuaların yanı sıra Radendaz, Haber Anası gibi mizahi gazeteler gözde yayın organlarıydı. Bunların bir kısmı Meşveret Uzun Sokak’ta Yeni Yol gazete ve matbaa binasında faaliyet gösterirdi. (Yazıcı, Trabzon Bâbı-ı Âlisi, 2008)

Trabzon Yerel Basınında Mizah

Trabzon’da özellikle mizah sanatının özel bir yeri vardır. Trabzon İstanbul’dan sonra en çok mizah sanatçısı barındıran şehirdir. Trabzon’da uzun yıllar mizah dergileri yayınlanmış ve günlük gazeteler 200 yılına kadar mutlaka mizah sayfalarına yer verirdi. Bu bağlamda Trabzon yine o kadar fazla mizah sanatçısına sahiptir ki mizah üzerine iki ayrı dernek kurulmuştur. Gazeteci Ali Öztürk 2003 yılında çıkardığı haftalık Isırgan mizah dergisini günlüğe çevirmek istemiş ancak mizah sanatçılarının bir araya gelmesinin imkansızlığı nedeniyle bu düşüncesini hayata geçirmemişti. Yine o devirde Trabzon’da Serasi matbaasında basılan Faroz adlı gazete ise Rumların siyasi ve kültürel fikirlerini yayınlardı( Cevdat Alap’ın anıları: Bir ömür bir şehir).

Savaşın getirdiği yıkımlara ve zor zamanlara rağmen 1933 yılından sonra şehirde matbaa sayısı hızla artıyor. 20’ye yakın matbaa kurulurken 30’dan fazla gazete ve dergi çıkarılıyor. Trabzon Bab-ı Alisi kitabının hazırlandığı 2007 yılında ise Araştırmacı Yazar Mustafa Yazıcı Trabzon’da matbaa sayısının 100’ü aştığını kaydediyor. (Yazıcı, Trabzon Bâbı-ı Âlisi, 2008)

Trabzon Türkiye’nin yedi büyük kültür ve sanat merkezlerinden biri olmasına rağmen çok güçlü sanatçılar ve edebiyatçılar çıkarmış olmasına rağmen yine de zengin bir matbaa sayısına sahip olduğu söylenemez. Zira gelişen teknolojiye yetişemeyen Trabzon matbaa işlerinin pek çoğunu İstanbul’da yaptırmaktaydı. Nitekim bugün bile bu hal böyle devam eder.

Trabzon'da palamuttan sonra bolluk sırası hamsiye geçti Trabzon'da palamuttan sonra bolluk sırası hamsiye geçti

Trabzon yerel basın için ve özelikle gazeteler için dönüm noktası Trabzonspor’la birlikte olmuştur. Trabzonspor’un Anadolu’da başlattığı futbol devrimi ve efsanesi, gazeteciliğe de adeta çağ atlatmıştır. Trabzon’da ofset baskıya ilk kez 1979 yılında kurulan Karadeniz Gazetesi tarafından geçilmiştir. Karadeniz Gazetesiyle birlikte Trabzon’da gazete kültürü ciddi bir sıçrama göstermiş, gazete adeta bir mektebe dönüşmüştür. Aynı yıllarda Trabzon’da ikinci ofset gazete olarak Kuzey Haber gazetesi yayın hayatına başlamış ve ofset matbaa kurulmuştur. Ancak bu gazetenin ömrü fazla uzun olmamıştır. Trabzon’da önceki yıllardan başlayarak yayın hayatına devam eden Türk Sesi ve Hizmet Gazeteleri ise yıllar sonra ofset baskıya geçmişlerdir.

Trabzon’da gazeteciliğin ikinci dönüm noktası 2000’li yıllarda kurulan Karadeniz’den Günebakış Gazetesiyle olmuştur. Gazete ilk kurulduğu yıllardan itibaren olaylara ve hadiseler bakış açısından da, gazetecilik açısından da Trabzon için adeta bir çığır açmıştır. Trabzon’un ilk özel radyosunu kurduktan sonra (1993) 7 yıl radyo televizyonculuk yapan ve 2000 yılında televizyonculuktan gazeteciliğe geçen Ali Öztürk’ün yönetimindeki gazete, Trabzon’da adeta ikinci bir gazetecilik mektebi haline gelmiştir. 2000’li yıllarda Trabzon’da ofset basılan ikinci büyük gazetedir. 8 sayfa çıkan yerel gazetelere karşı günebakış gazetesi yayın hayatına 12 sayfayla başlamış ve ardından Türkiye’de örneği görülmeyen bir vizyonla İstanbul’da 2003 yılında günlük baskıya geçmiştir.  

İstanbul’da gazete bayilerinde 13 yıl günlük yerel gazete satmıştır. 2005 yılında tüm Marmara Bölgesine yayılmış, 2006 yılında Ankara merkezini de yayın ağı içine almıştır. Günebakış gazetesi Trabzon gazeteciliğine ayrı bir soluk, yeni bir vizyon katmış, yine 2006 yılında Almanya’da günlük basılan ilk Türk yerel gazetesi olmuştur. Bu teşebbüs altı ay kadar devam etmiş Almanya, Avusturya, Hollanda’da bayilerde günlük gazete satışı gerçekleştirmiştir. Günebakış gazetesi 2003 yılında çıktığı Türkiye ve Avrupa seferinden 2016 yılında ekonomik şartlar nedeniyle geri dönmüş ve yeniden sadece kendi bölgesinde yayın hayatına devam etmektedir.

Trabzon yerel basınında üçüncü ofset gazete olarak Taka gazetesi, ardından Kuzey Ekspres gazetesi ve son olarak da İlkhaber gazetesi doğmuştur. En son olarak da Sonnokta gazetesi yayın hayatına katılmıştır.

Not: Trabzon Bâbı-ı Âlisi nedir ?: Trabzon Yüce Kapısı (Trabzon Basını) …

Günümüzde Trabzon’da gazetecilik ve çalışan gazeteciler artık daha çok internet alanında etkindir. Son 10 yılda kurulan internet medyası bugün 20 civarındadır. Trabzon’un ilk internet medyası Tanju Akıncıoğlu tarafından 2005 yılında kurulan Haber 61’dir. Haber61 daha sonra 2007 yılında şirketleşerek uzun yıllar Tanju Akıncıoğlu-Murat İskender yönetiminde hizmet vermiştir. Yine Trabzon’da adından söz ettiren 61 Saat, 61  Medya gibi internet siteleri önde gelen siteleridir. Çalışan gazeteci sayısı ise bugün 100’ü geçmektedir. Gazetecilik ve Trabzon yerel basın sektörü Trabzon’da halen çok öenmli bir tansiyon üretmekte, şehrin en etkin güçlerinden biri olarak hayatiyetini sürdürmektedir. Bu bağlamda 61 Medya da çok sayıda çalışanıyla birlikte Trabzon yerel basını içinde özgün bir yer tutmaktadır. 10 Ocak Çalışan Ga zeteciler Gününü yürekten tebrik ediyoruz.

Kaynakça

Yazıcı, M. (2008). Trabzon Bâbı-ı Âlisi. Trabzon.