OKB, obsesyon (evham, takıntı) adı verilen takıntılı düşünce ve dürtüler ile kompulsiyon adı verilen yineleyici davranışlar ve zihinsel eylemlerden oluşan ruhsal bir hastalıktır. Obsesyon, kişinin zihnine girmesine engel olamadığı fikirlerdir. Kişinin kendini zorlamasını içerdiğinden dolayı kolayca fark edilebilir.

Kompulsiyon, obsesyonların neden olduğu yoğun sıkıntı ve huzursuzluğu azaltmak ya da ortadan kaldırmak için yapılan tekrar eden davranışlardır.

OKB’nin her 100 kişiden 2-3’ünde görüldüğü saptanmıştır. Ayrıca kendini tekrarlayan bir rahatsızlıktır.

OKB’nin Nedenleri:

  • Genetik
  • Beyin işlevlerinde bozulma
  • Çocukluk çağı travmaları, cinsel istismar 
  • Kişilik özellikleri, yatkınlık
  • Sevilen bir yakının kaybı

Genellikle ergenlik döneminde ve 20’li yaşlarda başlamasına rağmen okul öncesi dönemdeki çocuklar dahil her yaşta görülebilir.

Obsesif Kompulsif Bozukluk Türleri

Halk arasında Temizlik Takıntısı olarak da bilinen Bulaşma Obsesyonu ve Temizlik Kompulsiyonu; kişinin giysilerinin ve bedeninin kir, toz, mikrop, gibi etkenler, kimyasal maddeler, idrar gibi salgılarla kirleneceğine dair takıntıları ve bu takıntıların oluşturduğu sıkıntıyı gidermek için uyguladığı davranışlardır. Kişi her şeyin kirli olduğunu düşünüp sürekli temizleme ihtiyacı duyar. Dışarıdan eve gelir gelmez banyo yapmak isterler. Uzun süre duş alırlar. Ayrıca zamanının büyük bir bölümünü temizlik yaparak harcar. Bu durum hasta için de ailesi için de zordur. Bu sorun genelde ev içerisinde zaman geçirilmesinden kaynaklı olarak kadınlarda daha fazla görülür. Başlangıçta bu tür kişileri titiz diyerek adlandırırız. Ancak sorun tedavi edilmediğinde günde 2 saat ev temizliği yapan bir kişi, bütün gününü evi temizlemekle geçirecektir.

Kuşku Obsesyonu ve Kontrol Kompulsiyonu kişi kapı, kilit, ütü, ocak gibi nesnelerin açık kalmış olabileceğinden kuşku duyar. Bu yüzden emin olmak için tekrar tekrar kontrol etme gereksinimi duyar. Sürekli zihinleri “acaba”larla meşguldür. Acaba kapıyı kilitledim mi?, Acaba ütünün fişini çektim mi?...

Dini İçerikli Obsesyonlar özellikle dini inançları yoğun yaşayan toplum kesimlerinde görülür. Kişi çok yoğun sıkıntı yaratacak şekilde dini içerikli takıntılı düşünceleri aklına getirmekten kendini alıkoyamaz.

Simetri/Düzen Obsesyon ve Kompulsiyonları kişinin hayatına simetri ihtiyacı ve düzenli olma durumu hakimdir. Kişi eşit olmayan bir şey gördüğünde kaygılanır.

Sayma Kompulsiyonu bazı OKB’li bireyler herhangi bir aktiviteyi belli bir sayıya kadar saymadan yaparsa işinin rast gitmeyeceğini düşünerek sayma davranışında bulunurlar. Kaldırım taşlarını, yoldan geçen arabaları, attığı adımları, halı desenlerini hatta bir kıyafetin üstündeki çizgileri sayarlar. Beli bir sayıda parmak çıtlatanları ya da bir bardağı yıkarken 5 kere sayanları buna örnek olarak verebiliriz.

Biriktirme ve Saklama Kompulsiyonu

Kişi ileride lazım olabilir düşüncesiyle gerekli olup olmamasına bakmadan eşyaları biriktirebilir. Çöpler, şişe kapakları, kitaplar, kullanılmayan kıyafetler, tarihi geçmiş gazeteler… Bu kişilerin evleri genellikle karışıktır. Biriktirdikleri gereksiz eşyalar yüzünden evin içinde hareket etmek zordur.

OKB’yi Değerlendirirken

Örneğin bir kadının evinin temiz ve düzenli olması doğal bir durumdur yani hastalık olarak sayılmaz ama günün her saatinde her anında temizlik yapıyor ve bu davranışları yüzünden ailesi ya da kendisi için yeterince zaman ayıramıyorsa hastalık olarak değerlendirilebilir. Benzer takıntı durumları sosyal hayatınızı etkiliyorsa mutlaka bir uzman yardımı almalısınız.

Psikoterapist

Işıl USTAALİOĞLU