Bergama Zeus sunağının yurt dışına kaçırıldı mı, satıldı mı ? 1878-1879’da ( II. Abdülhamid )  Bismarck’ın desteğiyle yeniden müzakere sonucunda sağlandı.

Bergama Zeus Sunağı’nın 19. yüzyılın ikinci yarısında Türkiye’den Berlin’e nasıl götürüldüğü yıllardır tartışılır. Kim göz yumdu ? Görevde kimler vardı ?  Neden taşındı ?

İnceleyim. 

Türkiyeden taşınan Almanya'daki Bergama Zeus Sunağı :

photo-1-975

Sungun Babacan Kimdir ? Kaç yaşında, Ne zaman öldü? Sungun Babacan Kimdir ? Kaç yaşında, Ne zaman öldü?

Türkiye'de elimizde kalan 4 adet sütun :

belgama-belediyesi

19. yüzyılda özellikle Batı Avrupalı devletlerin vatandaşı olan araştırmacılar
ve arkeologlara Türkiye’de çalışma izni verildi. Çalışma izni alanlar arasında, antik eser
toplayanlar ve amatör arkeologlar, ülkelerinin resmi kişi ve kurumlarının da desteği ile
Osmanlı Türkiye’sinde buldukları tarihsel ve/veya arkeolojik eserleri kendi ülkelerine
götürüyorlardı.

Bu eylem resmi yöntemlerle yapıldığı gibi kimi zaman resmi olmayan yollarla
da gerçekleştirilmekteydi. Bergama Zeus Sunağı’nın Bergama’dan Berlin’e götürülüşü bu
konuya en uygun örneklerdendir.

Bu muhteşem Sunak,
19. yüzyılın ikinci yarısında, yoğunluklu olarak 1870’li ve 1880’li yıllarda Alman
arkeologlar, araştırmacılar, konsoloslar marifetiyle aşama aşama sandıklarla
Bergama-Çandarlı-İzmir güzergâhıyla Berlin Müzesine intikal ettirilmiştir.

Osmanlı İmparatorluğu topraklarında yabancılara araştırma ve kazı
yapma izni 19. yüzyılın ilk yarısından beri verilmekteydi.

Diplomatik desteğe sahip pek çok eski eser meraklısı ya da amatör arkeolog, kazılarda buldukları eski eserleri yurt dışına götürebiliyordu. Bu durum izne bağlanmıştı; ancak
bu uygulamalarda kesin kurallar bulunmadığından eserlerin yurt dışına
götürülmeleri önlenemiyordu. Zayıflamış olan Osmanlı Devleti’nde tarihi eser
kaçakçılığı ile uğraşacak devlet iradesi yoktu.

Alman kazı bilimci, araştırmacı ve yetkililerin Zeus Sunağını Berlin’e
götürerek hem Almanya’ya hem de Osmanlı’ya
bu eserin kazandırıldığı görüşü
işlenmektedir.

Almanya ve Osmanlı anlaştı mı? 

Türkiye’de ise sunağın ülkeden çıkarılışı ile ilgili eleştirisel bir
perspektiften çok, iki devletin anlaşması sonucu sunağın götürüldüğü görüşü
hâkim bir bakış açısı olarak etkisini sürdürmektedir. 

Bundan önceki süreçte altın dışındaki herhangi bir eşyanın ya da madenin alınıp
satılması pek önemsenmemekle beraber
, tarihi kalıntıların Avrupa’da gördüğü
değerin anlaşılmasıyla, Osmanlı yöneticileri de gereken önlemleri alma yoluna
gitmişlerdir.

BENGAMON 'un çalınmasının sebepleri

Osmanlı imparatorluğunda çok sayıda isyan ve ayaklanmaların
çıkması; ayrıca, 93 Harbi olarak bilinen 1877-1878 Türk-Rus Savaşı, Alman
İmparatorluğu’nun Osmanlı İmparatorluğu üzerinde nüfuzunu güçlendirmesine
yardımcı olabilirdi.

Böyle bir ortamda Pergamon’da kazı yapma izninin alınması kolaylıkla sağlandı.

Arkeolojik buluntuların paylaşımı 1878-1879’da ( II. Abdülhamid )  Bismarck’ın desteğiyle yeniden müzakere sonucunda sağlandı. Yeni anlaşmayla, 20.000/ yirmi bin Mark karşılığında, Türk hükûmeti Pergamon Sunağı’na ait tüm arkeolojik buluntuların Berlin’e taşınmasına izin verdi

13. Kültür Bakanlığı uzmanlarından Mehmet Önder’in bir çalışmasında yer alan bilgilere göre, 1874
Nizamnamesi koşullarına göre, Türkiye’nin payına düşen 1/3’lük hisse 40.000
(kırk bin) Frank karşılığında Almanlara terk edilmiştir.